🌧️ कापूस पिकावर अधिक पाऊस: समस्या व उपाय

 

🌧️ कापूस पिकावर अधिक पाऊस: समस्या व उपाय

कापूस हे खरीपातील महत्त्वाचे नगदी पीक आहे. साधारणपणे मध्यम पर्जन्यमान (७५०-१००० मिमी) असलेल्या भागात ते चांगले येते. पण सध्या हवामानातील अनियमिततेमुळे अनेक भागात जास्त पाऊस होत आहे. या अतिरिक्त पावसाचा कापूस पिकावर गंभीर परिणाम दिसून येतो.

📌 जास्त पावसामुळे होणाऱ्या समस्या

1. मुळांचा श्वास गुदमरतो – जमिनीत पाणी साचल्याने मुळांची वाढ कमी होते.

2. पानगळ व पिवळसरपणा – नायट्रोजनची धूप होते.

3. किड व रोग प्रादुर्भाव

कीड : मावा, पांढरी माशी, तुडतुडे

रोग : मुळकुज, खोडकुज, पानांवर डाग

4. फुलगळ व चौपटे कमी होणे

5. जमिनीची भुसभुशीतपणा नष्ट होणे

✅ उपाययोजना

1. पाणी व्यवस्थापन

शेतात पाणी साचू देऊ नये.

जलनिस्सारण व्यवस्था (ड्रेनेज) करणे.

वाफसा आला की जमिनीला अंतरमशागत करणे.

2. खत व्यवस्थापन

पावसानंतर अमोनियम सल्फेट / युरिया थोड्या प्रमाणात टॉपड्रेसिंग करणे.

सूक्ष्मअन्नद्रव्ये (झिंक, मॅग्नेशियम, बोरॉन) फवारणीने देणे.

५० ग्रॅम युरिया + २५ ग्रॅम DAP + १ लि. १९:१९:१९ द्रावण /१० लि. पाणी पानांवर फवारावे.

3. किडनियंत्रण

पिवळे/निळे स्टिकी ट्रॅप्स लावणे.

पांढरी माशी व माव्याकरिता इमिडाक्लोप्रिड, थायामेथोक्झाम यांसारखी कीटकनाशके वापरणे.

4. रोग व्यवस्थापन

मुळकुज टाळण्यासाठी कार्बेन्डाझिम + मॅन्कोजेब २ ग्रॅम/लि. पाण्यातून मुळाशी ओतावे.

पानांवरील डागासाठी ट्रायकोडर्मा किंवा तांबेयुक्त फफुंदनाशकांचा वापर.

5. वाढ नियमन

झपाट्याने वाढ झाल्यास पिक्सेल (मेपिक्वॉट क्लोराईड) ५ मि.लि./लि. पाण्यातून फवारावे.

यामुळे झाड उंच वाढ न होता फळधारणा वाढते.

6. सेंद्रिय उपाय

शेणखत/गोमूत्रातून बनवलेले जीवामृत, द्रव कंपोस्ट वापरल्याने पिकाला तंदुरुस्ती मिळते.

🌱 निष्कर्ष

जास्त पावसामुळे कापूस पिकावर गंभीर परिणाम होतो. मात्र योग्य जलनिस्सारण, खत व्यवस्थापन, किड-रोग नियंत्रण आणि वाढ नियमन यामुळे पिकाचे नुकसान कमी करता येते. शेतकरी बांधवांनी वेळेवर या उपाययोजना केल्यास उत्पादनावर विपरीत परिणाम होणार नाही.